Skip navigation.

thuisbioscoop, thuiskantoor, home, entertainment, kantoor, woning, thuis, ontwerp, audio, video, design, architect, interieur, life-style, domotica, ontwerp, ontspannen, eadhome
home > nieuws > automation news > wereld op zak

De stille draadloze revolutie voltrekt zich: de wereld op zak

Vergeet internet op uw pc en vergeet UMTS. De toekomst is aan draadloze netwerken voor thuis en op kantoor. Niet alleen internet, álles wordt draadloos.

Door Bart van Oosterhout

Geen enkel draadje
Eenvoudig zelf te installeren
Bluetooth: verbindt álle apparaten
Bluetooth: universele afstandsbediening
Wireless local loop
General packet radio service
WAP-lash
Nieuwe diensten voor mobieltjes
Verschillende standaards
Mobiel betalen

Telecom-woordenboek
De telecomsector grossiert in afkortingen. Daarom dit woordenboek:

Bluetooth
Miniscule chip met een antenne die alle apparaten die ermee uitgerust zijn ad hoc verbindt. Uitermate geschikt als afstandsbediening en voor het creëren van mininetwerkjes voor printers, laptops, mobieltjes, koptelefoons et cetera. Heeft een bereik van zo'n tien meter.
Gsm
Global System for Mobile Communication. De techniek om digitale data via radiogolven te verzenden. Steeds als u belt, wordt een apart radiokanaaltje voor u gereserveerd dat open blijft zolang een gesprek duurt.
GPRS
General Packet Radio Service. GPRS verzendt berichten door ze eerst in pakketjes op te knippen en die vervolgens door de lucht te sturen wanneer er ruimte voor is. Er hoeft geen apart radiokanaal tot stand gebracht te worden. Met GPRS is de verbinding altijd aan. Dit scheelt tijd bij het sturen van data en is sneller dan gsm (ongeveer 115 Kilobits per seconde ten opzichte van 10 Kb per seconde).
UMTS
Universal Mobile Telephone System. Met meer bandbreedte als GPRS zodat grotere pakketten informatie verzonden kunnen worden. Zeer hoge snelheid van 2 Megabits per seconde, genoeg voor videobeelden.
WAP
Wireless Application Protocol. Protocol dat voorschrijft hoe informatie door de ether reist over mobiele netwerken. WAP is een soort verkeersagent die bepaalt welk pakket wanneer door mag.
LAN
Local Area Network. Netwerk van ethernetkabels dat pc's met elkaar via een centrale server verbindt. LAN's liggen al minstens tien jaar in kantoren van Tokio tot Boedapest.
W-LAN
Wireless Local Area Network. Een W-lan maakt netwerken draadloos. Een Acces Point van W-lan verbindt een stuk of tien pc's en laptops en telefoons. W-lan is er ook voor de huiskamer. Het bereik is ongeveer honderd meter.
WLL
Wireless Local Loop. Een draadloze 'straalverbinding' tussen telefoon of internetcentrales en bedrijven en huizen. Ideaal voor locaties waar kabels graven te duur of omslachtig is. Maakt het gebruik van trage koperen kabels van KPN overbodig. Bereik: enkele kilometers. De frequenties voor wireless local loops staan op de rol om geveild te worden, net als de UMTS-frequenties vorig jaar.


Geen enkel draadje
Bart Gijsbers van Cisco Systems in Amsterdam zet zijn laptop aan, drukt een paar toetsen in en presto! Op een groot scherm een paar meter verderop begint een presentatie in Powerpoint. Niks bijzonders natuurlijk, slaapverwekkend vertrouwd zelfs voor wie wel eens een doorsnee kantoor bezoekt. Toch ontbreekt er één detail dat deze scène bijzonder maakt, een detail dat niemand op zal vallen als hij of zij er niet op gewezen wordt: aan de computer van Gijsbers zit geen enkel draadje.

Hoe komt de presentatie dan van zijn laptop op het scherm terecht? Simpel, via een wireless local area network, ofwel een w-lan. Zo'n netwerk bestaat uit niet meer dan een kastje ter grootte van een sigarendoos, dat draadloos een stuk of tien computers, laptops en telefoons (uitgerust met ontvangers ter grootte van een creditcard) met elkaar en met het internet verbindt. In feite is een w-lan het mobiele internet in zijn puurste vorm, en doet het precies wat UMTS volgens de telecombedrijven voor onze mobieltjes had moeten doen.

W-lan, zegt u, is dat misschien een nieuwigheidje dat zich nog in de testfase bevindt? Nee hoor. Draadloze bedrijfsnetwerken bestaan al jaren. Cisco installeert w-lans nu met de snelheid van het licht. Alle grote fabrikanten van telecomapparatuur, van Lucent, Nokia en Ericsson maken ze inmiddels. En computerfabrikanten als Dell en Compaq, die samen het gros van de pc's in de wereld maken, bouwen standaard w-lan ontvangers in al hun laptops en veel pc's.

Niet alleen kantoren worden ermee uitgerust, maar ook openbare gebouwen. De Amerikaanse koffieshopketen Starbucks biedt w-lan aan in steeds meer filialen. Dat maakt Starbucks razend populair bij studenten en zakenlunchers die de koffieshop gebruiken als tweede kantoor. De luchthaven Schiphol heeft ook een w-lan. Niet in de laatste plaats omdat het exploiteren ervan lucratief kan zijn. Uit ervaringen in de VS blijkt dat zakelijke reizigers graag bereid zijn een abonnement op zo'n w-lan te nemen of er een dollar of vijf per dag voor te betalen.

Eenvoudig zelf te installeren
Niet overtuigd? Sla de laatste folder van uw computerwinkel maar eens open. Die vreemdsoortige kastjes achterin, met die antennes eraan, dát zijn w-lans. Ze maken ook in uw huis alle kabels behalve die voor elektriciteit overbodig. Ze zijn te koop vanaf duizend gulden. En ze zijn eenvoudig zelf te installeren. Zo'n privé w-lannetje roept visioenen op van een draadloos huis: tv kijken, surfen en muziek beluisteren waar je maar wilt, één afstandsbediening voor alle denkbare zaken, van de garagedeur tot de televisie en de deurbel. Is het ver van de werkelijkheid? Honeywell, de grootste producent van regelapparatuur in huizen en Siemens, bouwer van elektriciteitsinstallaties, doen steeds meer draadloos, op basis van w-lan. Betreden we dan via een achterdeur toch het langverwachte draadloze tijdperk?

'Ja', zegt Edwin Paalvast, directeur van Cisco Mobiel beslist. 'De ontwikkelingen op dit gebied gaan ontzettend hard. Ik kan niet zeggen wat Cisco precies omzet, maar naar schatting zal de markt voor draadloze lokale netwerken de komende jaren verviervoudigen. De kosten zullen gigantisch dalen. Kabels leggen voor een kantoorafdeling met twintig tot dertig werkplekken kost rond de dertigduizend gulden. Voor een derde van dat bedrag leg je een even betrouwbare wireless lan aan. Een paar kastjes aan het plafond en een insteekkaartje in iedere pc is alles wat je nodig hebt. Als je verhuist, neem je het hele systeem mee.'

Binnenkort komen er mobieltjes op de markt die op gsm én op een w-lan werken. U hebt dan nog maar één mobiel telefoontoestel dat automatisch aanhaakt bij het netwerk waarbinnen het zich bevindt. Op kantoor is dat het draadloze bedrijfsnetwerk, buiten schakelt u automatisch over op het gsm- of GPRS- netwerk, en thuis gedraagt het ding zich als een standaard draadloos toestel op uw privé w-lan. Hetzelfde geldt uiteraard voor uw laptop.

Bluetooth: verbindt álle apparaten
Draadloze (bedrijfs)netwerken zijn niet de enige vooruitgang op het gebied van mobiele communicatie. Op kleinere schaal doet een andere techniek, Bluetooth genaamd, al even effectief zijn werk. Deze uitvinding van de Nederlander Jaap Haartsen, gedaan in opdracht van Ericsson, begint uit te groeien tot dé standaard voor draadloze communicatie tussen individuele apparaten. Bluetooth bestaat uit een minuscule chip met een antenne, die geplaatst kan worden in alle apparaten die nu nog met een draadje communiceren. Zelfs de allerkleinste.

Bluetooth verbindt mobiele telefoons met koptelefoons, printers, scanners, minicomputers zoals de Palm of de Ipaq, geluidsboxen, noem maar op. Er is geen klus die Bluetooth (genoemd naar de 10e-eeuwse Noorse koning Harald Blauwtand) niet aankan. En dat op een wel zeer elegante manier. Bluetooth heeft nauwelijks energie nodig, zodat zelfs een minuscuul oortelefoontje er veilig mee uitgerust kan worden. De straling die Bluetooth afgeeft - een toenemende bron van zorg in een wereld die vol raakt van radiosignalen - is zo minimaal dat het effect niet meetbaar is, en is een duidelijke verbetering ten opzichte van de huidige gsm-toestellen.

Ook in een ander opzicht is Bluetooth veilig. Het is bijna onmogelijk om op het signaal in te breken, dat gecodeerd is en zestienhonderd keer per seconde van frequentie wisselt. Geen zorgen dus dat uw buurmeisje met de afstandsbediening van de tv per ongeluk uw Volvo openmaakt. Bluetooth is ook nog intelligent: elk apparaat met Bluetooth zoekt automatisch contact met andere Bluetooth-apparaten en samen vormen ze automatisch een tijdelijk netwerkje. Software in de apparaten zorgt er voor dat Windows programma's kunnen praten met, zeg Palmadressenboekjes.

Bluetooth: universele afstandsbediening
Vanwege deze eigenschappen wordt Bluetooth langzaamaan synoniem voor afstandsbediening. Waar nu de televisie, de stereo en het slot van de auto met verschillende technieken worden bediend (voornamelijk infraroodsignalen) is straks Bluetooth. Een Bluetooth-chip verandert een mobieltje in een universele afstandsbediening. Bluetooth heeft het karakter van een persoonlijk netwerk, voor meerdere gebruikers is de snelheid te laag. Bovendien is het bereik beperkt tot een meter of tien.

W-lan en Bluetooth vormen samen een perfect stel. Wat w-lan niet kan omdat het teveel energie slurpt en te groot is, doet Bluetooth. En waar Bluetooth ophoudt - in gebouwen waar de afstanden tussen de apparaten groter en toepassingen zwaarder zijn - neemt w-lan het over. Maar ook w-lan houdt ergens op, namelijk buiten het bedrijfsterrein of vliegveld.

Wireless local loop
Geen nood, want ook voor langere afstanden is een draadloze oplossing beschikbaar. De meeste Europese landen veilen binnenkort frequenties voor de zogenaamde wireless local loop (WLL). Dat zijn snelle, draadloze verbindingen tussen telefooncentrales en eindgebruikers: huizen en bedrijven. Waar een nieuw bedrijvenpark verrijst, of een nieuwe woonwijk, kunnen telecombedrijven ervoor kiezen om geen kabels te leggen, maar telefoon- en internetverkeer via de wireless loop aan te bieden. Telecombedrijven watertanden al bij de gedachte. Want de 'loop' is het laatste ontbrekende stukje van hun netwerk. Ze kunnen dan eindelijk hun klanten bereiken zonder gebruik te maken van de trage koperen kabels van KPN, die daarvoor forse vergoedingen vraagt.

Leuk hoor, een mobiele wereld met overal draadloze lannetjes en persoonlijke Bluetooth-netwerkjes, maar zou het niet handiger zijn om één draadloos systeem te bouwen voor breedbandcommunicatie dat overal werkt? Dat gebeurt al. Europese telecombedrijven werken aan het universal mobile telephone system (UMTS). Samen hebben ze het krankzinnige bedrag van tachtig miljard euro uitgegeven voor radiofrequenties waarop UMTS moet gaan werken.

General packet radio service
Omdat het nog wel een jaar of drie duurt voor UMTS werkt - de zendmasten moeten nog opgesteld worden - is er voorlopig gekozen voor GPRS, voluit general packet radio service. Dit najaar hebben de meeste telecombedrijven een GPRS-netwerk in de lucht. Het is iets langzamer dan UMTS, maar heeft bijna dezelfde mogelijkheden. Dat na GPRS de derde generatie mobieltjes er komt, lijkt alleen vanwege de hoge aanloopkosten al evident, maar de vraag is of het de oplossing is voor al onze communicatieproblemen. UMTS zou supersnel moeten zijn.

Dat valt tegen. Twee megabits per seconde is inderdaad genoeg voor dataslurpende videobeelden. Maar die snelheid haalt UMTS alleen als u stilstaat onder een zendmast. In een trein daalt de snelheid tot die van een snel modem. En in een kantoor is een aparte UMTS-dataverbinding voor iedere werknemer een veel te dure oplossing. Waarom iedere werknemer een rekening voor UMTS laten betalen als je voor veel minder geld een draadloos lannetje kunt installeren, dat bovendien met elf megabits per seconde vijf keer zo snel is?

Voor kantoren en huizen is UMTS dus helemaal niet nodig. Voor onderweg is het wel handig. Maar alleen voor toepassingen die echt een toegevoegde waarde hebben. Voor het raadplegen van een plattegrond of een telefoongids bijvoorbeeld, of een restaurant of film reserveren. Echt zware datacommunicatie via mobieltjes blijft voorbehouden aan professionals onderweg. Dokters op patiëntenbezoek die een dossier willen raadplegen, onderhoudsmonteurs die specificaties op moeten zoeken of salesmanagers die toegang willen tot het klantenbestand.

WAP-lash
De pech is alleen dat de ontwikkeling van UMTS ernstig vertraagd is. De oorzaak daarvan heet WAP-lash. Zo noemen insiders, naar analogie van de whiplash, de mislukte introductie van het wireless application protocol (WAP) dat mobiel dataverkeer regelt zoals IP dat voor het internet doet. 'WAP is een jaar geleden ten onrechte gehyped als het mobiele internet', zegt ex-Telfort directeur Guus Jansen. 'Het opvragen van WAP-pagina's via een gsm-toestel is veel te traag, waardoor veel mensen afhaakten.'

Telefoonfabrikanten stelden vanwege de afwachtende houding van het publiek hun investeringen uit. Gevolg: er zijn nog steeds nauwelijks WAP-toestellen voor GPRS op de markt, laat staan voor UMTS en dat is volgens Guus Jansen weer de bottleneck bij het creëren van zinvolle diensten die nodig zijn om de consument over te halen. Zo zit het mobiele internet in een vicieuze cirkel. Tegenwoordig doen de meest cynische grappen de ronde over WAP. De afkorting zou staan voor Where Are the Phones? Of voor Wait And Pray. Jansen: 'WAP is het geluid dat het ding maakt als je het in de vuilnisbak gooit', is de laatste die ik hoorde'.

Nieuwe diensten voor mobieltjes
Ondanks zijn scepsis werkt Guus Jansen bij UniXS, het bedrijf dat hij een jaar geleden oprichtte, hard aan nieuwe diensten die de toestellen wel interessant moeten maken, want WAP blijft de standaard voor de nieuwe generatie mobieltjes. 'Dat moeten dan wel zinvolle toepassingen zijn waar mobiele gebruikers iets aan hebben in de omgeving waar ze zich bevinden.'

Een voorbeeld: het Robert Fleury psychiatrisch ziekenhuis, met drie vestigingen in Zuid-Holland, rustte zijn verplegers en artsen uit met een personal digital assistant en een GPRS-mobieltje. De artsen werken ambulant, ze zoeken daklozen op in hun eigen omgeving en treden op in crisissituaties. Ze willen vanaf iedere plek toegang hebben tot de patiëntendatabank. UniXS treedt op als een soort makelaar tussen partijen die samen de mobiele toegang tot patiëntengegevens mogelijk maken.

Een ander voorbeeld van zinvol gebruik van mobiele chips, zij het niet in mobieltjes, is telemetrie: het uitlezen en besturen van apparaten op afstand. Beveiligingsdiensten zijn geïnteresseerd in het plaatsen van op afstand bestuurbare camera's, en stroomleverancier NUON wil al zijn elektriciteitsmeters voorzien van een chip waarmee de meterstand op afstand gelezen kan worden, zodat het niet wekenlang mensen op pad hoeft te sturen.

Verschillende standaards
Bedrijfjes als UniXS zijn in opkomst. Voorbeelden zijn AtoBe en Bwirelezz van ex-KPN-directeur Patrick Morley. In Finland zijn vijftig van zulke bedrijfjes actief. Ze zijn ook hard nodig in de huidige overgangsperiode waar talloze verschillende mobiele standaards naast elkaar bestaan. Behalve diverse mobiele netwerken - van GSM en GPRS tot w-lan en Bluetooth - bestaan er verschillende 'talen' zoals IP, WAP en SMS. Er zijn verschillende besturingssystemen voor mobiele telefoontjes, personal digital assistants, organisers en palmtopcomputers. En op die apparaatjes draait bovendien nog een hele waaier aan software. Voorlopig is het nog een hels karwei om dit Babylonische geheel aan elkaar te breien.

Bij bedrijven neemt de vraag naar slimme mobiele diensten sterk toe. Maar om gewone consumenten over te halen is meer nodig. 'Waar we allemaal naar uitkijken is de ene killer applicatie: betalen met je mobiele toestel', zegt Guus Jansen. De techniek daarvoor bestaat en is getest, maar banken en winkels hebben nog koudwatervrees. De Postbank en Telfort bieden sinds kort mobiel bankieren aan - de half miljoen deelnemers krijgen er een gratis mobieltje bij - maar daar zitten we niet echt op te wachten.

Mobiel betalen kan in Finland. Sonera, de grootste mobiele operator van Finland, heeft een kant en klaar betaalsysteem voor mobieltjes, M-Pay genaamd. Bij drank- en sigarettenautomaten, autowasserijen en de restaurants van Pizzahut kunnen 3,7 miljoen Finnen met hun mobieltje betalen. Dat is net zo veilig als met een pinpas. Ze toetsen het nummer in van M-Pay en de code van een artikel, dat vervolgens direct uit de automaat rolt. Het bedrag wordt geïnd door de telecombedrijven, de aankoop staat apart vermeld op de telefoonrekening. Bij grotere betalingen zit er eerst een bank tussen en moet nog een pincode gegeven worden, maar ook daar is betalen met het mobieltje een kwestie van seconden. Volgens marketingmanager Harry Laalo van Sonera kan iedere winkel of supermarkt ermee werken.

Mobiel betalen
Er is hoop dat Nederland snel zal volgen. Onlangs sloot Sonera een contract met Parkeerbeheer in Amsterdam: mobiel betalen van parkeergeld moet in de hoofdstad voor het eind van dit jaar mogelijk zijn. Parkeerwachters controleren of u betaald hebt door het nummerbord van de auto naar M-Pay te sturen. Wie ooit in de hoofdstad vloekend heeft rondgelopen op zoek naar kleingeld voor een parkeerautomaat die ook nog eens stuk bleek te zijn, zal al zijn scepsis over mobiele diensten laten varen.

De krankzinnige bedragen die betaald zijn voor UMTS-frequenties hebben een slagveld gemaakt van de Europese telecomsector. Bedrijven werden genadeloos afgestraft door beleggers en klanten tegelijk. Europa heeft zijn kip met de gouden eieren geslacht. De reuzenvoorsprong die het had door de GSM-standaard lijkt bijna verkwanseld door het UMTS-fiasco. Toch bestaat er geen enkele twijfel dat de draadloze revolutie doorgaat. Maar het is een stille revolutie, die zich afspeelt ver van het rumoer over het mobiele internet, in kantoren over de hele wereld die een voor een hun kabels de deur uitdoen, en in meterkasten, telefooncentrales, auto's en woonkamers.

Overgenomen uit Intermediair, 26 juli 2001

Verbinding

Toepassing

Bereik

Snelheid

Bluetooth

tussen apparaten, afstandsbediening

10 m.

1 Megabit per seconde (Mb/s)

W-lan

huis- en bedrijfsnetwerken voor internet en telefoon

100 m.

11 Mb/s

GSM

GPRS

UMTS

tussen zendmasten en mobieltjes of bijvoorbeeld meterkasten

10 km.

10 Kb/s

115 Kb/s

384 Kb/s tot 2 Mb/s

Wireless Local Loop (WLL)

Tussen telefoon/internetcentrales en huizen/bedrijven

50 km.

10 Mb/s

Glasvezelkabels

Tussen telefooncentrales, rond grote steden, over de oceaan

Onbeperkt

Onbeperk

Overgenomen uit Intermediair - 26 juli 2001 - nummer 30